مرگی خاموش که با چند اقدام ساده پیشگیری می‌شود

با آغاز فصل سرما، استفاده از وسایل گرمایشی در منازل، واحدهای اداری و اماکن عمومی افزایش می‌یابد. همزمان با این موضوع، خطر مسمومیت با گاز مونواکسید کربن (CO) نیز بیشتر می‌شود؛ خطری بی‌بو، بی‌رنگ و بی‌طعم که هر ساله جان ده‌ها نفر را در کشور می‌گیرد. این گاز به‌دلیل رفتار پنهان و بدون علامت اولیه، «قاتل خاموش» نام گرفته و پیشگیری از آن تنها با رعایت چند نکته ساده اما حیاتی امکان‌پذیر است.

مونواکسید کربن چیست و چرا تا این حد خطرناک است؟

مونواکسید کربن نتیجه احتراق ناقص سوخت‌هایی مانند گاز، نفت، چوب و گازوئیل است. از آنجا که هیچ بو یا رنگی ندارد، افراد بدون آنکه متوجه شوند دچار مسمومیت تدریجی می‌شوند و معمولاً زمانی خطر را درک می‌کنند که دیگر دیر شده است.

نشانه‌های اولیه مسمومیت شامل:

• سردرد و سرگیجه

• خواب‌آلودگی و بی‌حالی

• تهوع و استفراغ

• تنگی نفس

• سنگینی غیرطبیعی پلک‌ها

بی‌توجهی به این علائم می‌تواند در مدت کوتاهی موجب بیهوشی و مرگ شود.

چه وسایلی بیشترین خطر را ایجاد می‌کنند؟

گرچه همه وسایل سوختی در صورت نقص می‌توانند خطرآفرین باشند، اما آمارها نشان می‌دهد موارد زیر بیشترین سهم را دارند:

• بخاری‌های گازسوز و نفتی قدیمی یا غیراستاندارد

• آب‌گرمکن‌های نصب‌شده در فضای بسته

• دودکش‌های فاقد استاندارد یا مسدود

• شومینه‌های غیرایمن

• موتورها و کولرهای گازی بدون تهویه مناسب در فضاهای کوچک

در بسیاری از حوادث، «نبود خروجی مناسب برای دود» عامل اصلی بوده است.

نکات ضروری پیشگیری؛ مهم اما ساده

پیشگیری از گازگرفتگی هزینه چندانی ندارد، اما بی‌توجهی به آن می‌تواند خسارت جبران‌ناپذیر بر جای بگذارد. مهم‌ترین توصیه‌های ایمنی عبارت‌اند از:

۱. بررسی تخصصی وسایل گرمایشی پیش از روشن کردن

نصب، سرویس و تعمیر وسایل باید توسط افراد متخصص انجام شود. وسایل فرسوده، غیراستاندارد یا اصلاح‌شده به‌صورت دستی، بیشترین خطر را ایجاد می‌کنند.

۲. استاندارد بودن و سلامت دودکش

• مسیر دودکش باید کاملاً عمودی و فاقد شکستگی باشد.

• بخش خروجی آن باید بالای سطح بام قرار گیرد.

• نصب کلاهک H ضروری است.

• هر نشانه‌ای از زنگ‌زدگی، افتادگی، داغ شدن بیش از حد یا بوی بد نشانه هشدار محسوب می‌شود.

۳. استفاده نکردن از وسایل بدون دودکش در اتاق خواب

بخاری‌های بدون دودکش در فضاهای خواب، مکان‌های کوچک یا فاقد تهویه بسیار خطرناک هستند و می‌توانند در مدت کوتاهی غلظت CO را افزایش دهند.

۴. تهویه مناسب محیط

حتی در روزهای سرد، ورود اندک هوای تازه ضروری است. استفاده از وسایل شعله‌دار در محیط‌های کاملاً بسته ممنوع است.

۵. توجه جدی به علائم مشکوک

در صورت بروز سردرد یا سرگیجه ناگهانی در محیط گرم، یا مشاهده تغییر رنگ شعله (زرد و نارنجی شدن)، باید فوراً محل را ترک کرده و پنجره‌ها را باز کنید.

در صورت وقوع مسمومیت چه باید کرد؟

در مواجهه با فرد مشکوک به مسمومیت با CO:

1. فوراً فرد را به هوای آزاد ببرید.

2. درها و پنجره‌ها را باز کنید.

3. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

4. از دادن نوشیدنی یا خوراکی خودداری کنید.

5. به‌هیچ‌عنوان به محیط آلوده بازنگردید تا زمانی که نیروهای امدادی اجازه دهند.

چرا آموزش عمومی اهمیت دارد؟

حوادث گازگرفتگی معمولاً در منازل، خوابگاه‌ها، باغ‌ها، اتاقک‌های کارگری و مسافرخانه‌ها رخ می‌دهد؛ یعنی مکان‌هایی که مردم به دلیل احساس امنیت، کمترین حساسیت را نشان می‌دهند. آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها، دانش‌آموزان و حتی مدیران ساختمان می‌تواند نقش مهمی در کاهش این حوادث داشته باشد.

جمع‌بندی

مرگ‌ومیر ناشی از گاز مونواکسید کربن قابل پیشگیری است. یک بررسی چند دقیقه‌ای وسایل گرمایشی، کنترل دودکش و رعایت اصول ساده ایمنی می‌تواند از بروز یک حادثه ناگوار جلوگیری کند. با افزایش آگاهی، می‌توان «قاتل خاموش» را از خانه‌ها دور نگه داشت.